Gelişen teknoloji ve dijitalleşme ile birlikte geleneksel el sanatları birer birer tarihe karışırken, Van’ın son cilt ustası (mücellit) Mehmet İzci, el emeği ve göz nuru ile kitaplara adeta yeniden hayat veriyor. 1978 yılından bu yana dağılan sayfaları bir araya getiren, yıpranmış el yazmalarını restore eden İzci, kentin tek mücellidi olarak mesleğini sürdürüyor.
Mesleğe 1979 yılında, dönemin köklü gazetelerinden İkinisan Gazetesi'nde çırak olarak başlayan İzci, matbaacılığın ve ciltlemenin tüm inceliklerini usta-çırak ilişkisiyle öğrendiğini belirtiyor. Van Ulu Cami yakınındaki mütevazı atölyesinde çalışmalarını yürüten İzci, teknolojinin arşivleme kültürüne zarar verdiğini savunuyor.
Mehmet İzci, yazılı eserlerin yerini hiçbir dijital materyalin tutamayacağını belirterek şunları söyledi:
"Bilgisayar kullanımı arşivleme anlayışını zayıflatmış gibi görünse de yazılı eserin yerini hiçbir şey tutamaz. Yazılı eser, insanın elinin altındaki hafızadır. İnsanlar okudukları kitaba dokunmak, kağıdın o kendine has kokusunu almak istiyor. Ancak maalesef arşivleme kültürünün zayıflaması, sanatımıza olan ilgiyi azalttı."
Piyasadaki seri üretim matbaa ciltlerinin aksine, geleneksel yöntemlerle dikişli ciltleme yaptığını vurgulayan İzci, bu yöntemle kitapların ömrünün bir asrı geçebildiğini ifade etti. Özellikle Kur'an-ı Kerim, nadir el yazmaları ve resmi defterleri restore eden usta, yaptığı işlemin detaylarını şu sözlerle anlattı:
"Biz, matbaalardaki gibi sadece tutkal kullanarak ciltleme yapmıyoruz. Sayfaları testere ile açtığımız oyuklardan ipler geçirerek forma halinde dikiyoruz. Bu işlem kitabı çok daha dayanıklı hale getiriyor. Yeni baskısı olmayan, dağılmak üzere olan bir eseri yeniden ayağa kaldırdığımızda müşterilerimizin mutluluğu her şeye değiyor."
Ciltçilik sanatının emek ve sabır istediğini, bu nedenle yeni neslin bu işe ilgi göstermediğini üzülerek belirten İzci, Van'da kendisinden başka bu işi yapan kimsenin kalmadığını vurguladı. "Ölünceye kadar bu sanatı Van'da yaşatacağım" diyen İzci, her türlü deri, mukavva ve bez ciltleme işlemini geleneksel yöntemlerle yapmaya devam ediyor.
Geleneksel ciltleme süreci şu aşamalardan oluşuyor:
Hazırlık: Dağılan sayfalar sıraya dizilir, sırt kısımları testere ile dikim için oyulur
Dikim: Özel tezgahlarda iplerle formalar birbirine dikilir (Kitabın gövdesi oluşturulur).
Sırt Formu: Dikilen sırta tutkal sürülür, bez veya kağıtla sağlamlaştırılır.
Kapaklama: Müşterinin isteğine göre deri, bez veya mukavva kapaklar hazırlanarak gövdeyle birleştirilir.