Fecr Yayınları’ndan çıkan eser, uzun yıllar boyunca savaşlar, işgaller, göçler ve yasaklar nedeniyle yazılı ve sözlü hafızası parçalanan Van Havzası’nın manevî mirasını yeniden görünür kılmayı amaçlıyor. Çalışma, yalnızca bölgesel bir inceleme olmanın ötesinde, Anadolu tasavvuf tarihinin eksik kalmış önemli bir halkasını tamamlayan temel bir başvuru kaynağı olma iddiası taşıyor.
Sessiz Kalmış Bir İrfan Coğrafyası Konuşuyor
Anadolu irfanının en köklü ancak akademik açıdan en az çalışılmış bölgelerinden biri olan Van Havzası, bu eserle birlikte kapsamlı biçimde ele alınıyor. Prof. Dr. Ferzende İdiz, nadir yazma eserler, yerel arşiv belgeleri, şer‘iyye sicilleri, sözlü kültür verileri ve saha araştırmalarından elde ettiği bilgileri bir araya getirerek bölgenin tasavvuf atlasını titizlikle ortaya koyuyor.
Kitapta, Van, Bitlis ve Hakkâri’nin tarihsel ve manevî bağlamda birbirinden ayrı düşünülemeyeceği vurgulanırken, bir mürşidin etkisinin dağları aşarak tüm havzada nasıl yankı bulduğu somut örneklerle aktarılıyor.
Yazar Prof. Dr. Ferzende İdiz, çalışmasını, “Doğup büyüdüğüm, ekmeğini yediğim güzel memleketim Van’a, ömr-i âhirde bir vefa borcu olarak hazırladım.” sözleriyle tanımlıyor.
Bu yönüyle eser, akademik niteliğinin yanı sıra bir hafıza, sahiplenme ve vefa metni olarak da dikkat çekiyor.
205 Sûfî, 63 Tekke ve Dergâh Kayıt Altında
Kitapta; Van, Bitlis ve Hakkâri’nin İslamiyet’le tanışma süreçleri, bölgede faaliyet göstermiş Kâdiriyye, Nakşibendiyye, Kübreviyye, Sühreverdiyye ve Safeviyye gibi tasavvufî ekoller ayrıntılı biçimde ele alınıyor. Ayrıca Şeyh Muhammed Kutup, Fakîyê Teyran, Adî b. Müsâfir, Muştak Baba ve Uryan Baba’nın da aralarında bulunduğu toplam 205 sûfî şahsiyetin hayatına yer veriliyor.
Eserde, günümüzde varlığını sürdüren ya da izi silinmek üzere olan 63 tekke, dergâh ve zaviye de tarihî ve coğrafî bağlamlarıyla kayıt altına alınıyor.
Geçmişten Geleceğe Canlı Bir Miras
Geçmişten Günümüze Van Havzası’nda Tasavvuf ve Tarikatlar, tasavvuf tarihini yalnızca geçmişin bir anlatısı olarak değil, bugünü anlamaya ve geleceği inşa etmeye katkı sunan canlı bir miras olarak ele alıyor. Çalışma; ilahiyat araştırmacıları, tarihçiler, kültür insanları ve Anadolu’nun manevî köklerini merak edenler için temel bir başvuru eseri niteliği taşıyor.
Kitap Künyesi
Eser adı: Geçmişten Günümüze Van Havzası’nda Tasavvuf ve Tarikatlar
Yazar: Prof. Dr. Ferzende İdiz
Yayınevi: Fecr Yayınları
Yayın tarihi: Ocak 2026
Kapsam: Van–Bitlis–Hakkâri tasavvuf geleneği, sûfîler ve tekkeler
Temin: İnternet üzerinden sipariş edilebiliyor
1972 yılında Van’ın Gevaş İlçesi’nde doğdu. 1990'da Van İmam Hatip Lisesi’nden, 1996'da Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'nden mezun oldu. 2000 yılında Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'nde Yüksek Lisansını, 2009 'da Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'nde Doktorasını tamamladı. 2010 yılında Hakkâri Üniversitesi Eğitim Fakültesi Din Kültürü Öğretmenliği Bölümü'ne Yrd. Doç. olarak atandı. Burada Eğitim Fakültesi Dekan Yardımcılığı ile Din Kültürü Bölümü Bölüm Başkanlığı görevlerinde bulundu.
2012 yılında Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'ne Yrd. Doç. olarak atandı. 2017’de doçent oldu. Bu arada Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi’nde Tasavvuf Anabilim Dalı başkanlığı ve fakülte dekan yardımcılığı görevlerinde bulundu. 2022 yılında profesör olan İdiz, birçok akademik toplantıya katıldı ve yirminin üzerinde hakemli dergilerde yayınlanmış makale ve tebliğ yayınladı. Ayrıca alanıyla ilgili ona yakın kitap ve kitap bölümü yazdı. Akademik çalışmalarını başta tasavvuf tarihi, tarîkatlar, Anadolu irfân geleneği ve özellikle Van–Bitlis–Hakkâri havzasında teşekkül eden sûfî yapılar üzerine yoğunlaştırmıştır. Yazma eserler, icâzetnâmeler ve yerel arşiv belgelerine dayalı araştırmalarıyla Doğu Anadolu tasavvuf tarihinin kayıt altına alınmasına önemli katkılar sunmaktadır. Halen Yüzüncü Yıl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nde öğretim üyesi olarak görevini sürdüren Prof. Dr. Ferzende İDİZ, evli ve beş çocuk babasıdır.
Yazarın, yayınlanmış kitapları şunlardır:
1. Ömer Fânî Efendi ve Tasavvufa Dâir Üç Eseri: İnsan Yayınları.
2. Cilâu’l-kulub zikrullah: Semerkand (Hacegan) Yayınları
3. Yüce Hakikatler ve Şazeliyye Tarîkatı :Semerkand Yayınları
4. İmam Süyutî ve Tasavvuf: Semerkand (Nizamiye) Yayınları
5. Tasavvuf Risâleleri: Semerkan (Nizamiye) Yayınları
6. Ahyar ve Ebrarın Yolu: Tasavvuf: Sufi Yayınları
7. Şeyh Bahâuddîn Tâhâ el-İmâdî ve Tasavvufî Görüşleri: Sonçağ Yayınları
8. Geçmişten Günümüze Van Havzası’nda Tasavvuf ve Tarîkatlar (Van, Bitlis, Hakkâri Sûfî ve Tekkeleri): Fecr Yayınları.